مدارس دینی و اقتضای رهبری جامعه (بخش پاياني)

دسته: فرهنگ و جامعه , مطالعات اسلامی , ویژه
بدون دیدگاه
سه شنبه - 27 فوریه 2018

نويسنده: عبدالصمد دهمرده


انحطاط باطنی (معنوی) مدارس

باوجود تمام نقاط قوت، باید به نقاط ضعف نیز اعتراف کرد. باکمال تأسف و اندوه باید گفت: در حال حاضر حوزه‌های علمیه فاقد نیروی مؤثر معنوی هستند. اوصاف و ویژگی‌های اخلاقی رسول‌الله صلی‌الله یکی پس از دیگری در حال انزوا و فراموشی هستند. جرعه‌های غم و اندوه را باید سرکشید. نتیجه زوال اوصاف و ویژگی‌های اخلاقی را می‌توان بدین‌صورت تشریح نمود که متأسفانه هرسال بر تعداد فارغ‌التحصیلان حوزه‌های علمیه افزوده می‌شود، اما هیچ‌گونه تغییر و تحولی در زندگی مردم از نظر اصلاح و هدایت آنان مشاهده نمی‌گردد. به‌جای اینکه از مشکلات مذهبی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مردم کاسته شود برعکس بر فهرست آن مشکلات و مصائب افزوده می‌شود.

مهم‌ترین وظایف و رسالت‌های مدارس

الف- آگاهی یافتن از حرکت‌ها و نهضت‌های نوین
بر علما و طلاب و طلیعه‌داران اجتماع بشری لازم است از ماهیت و نحوه‌ی فعالیت فتنه‌های ظهور یافته اطلاعات کامل داشته باشند. این قاعده کلی را نباید فراموش کرد که اطلاعات ناقص به‌مراتب از عدم آگاهی خطرناک‌تر است. بسا اوقات در محیط حوزه‌ها، سخن از جنبش‌ها و جریان‌هایی به میان می‌آید که از اصل و اساس و تفکر آن‌ها اطلاعات درستی در دست نیست تا بتوان منصفانه آن‌ها را مورد نقد و بررسی قرارداد.

قبل از هر چیز لازم است در پرتو راهنمایی‌ها و مشورت‌های اهل حل و عقد و سرپرستی آنان، اهداف و افکار این نهضت‌ها مورد تحقیق و بررسی قرار گیرند. برای اثبات برتری نظام اسلامی و تعالیم روح‌بخش آن بر تمام مکاتب فکری جهان، نیاز به اطلاعات موثق و مقایسه‌ی عادلانه است.
ب- عرضه تعالیم اسلام به اقشار مختلف جامعه
در جوامع اسلامی از یک نظر می‌توان مردم را به سه دسته تقسیم کرد: 1. نوباوگان و قشر محصل؛ 2. دانشجویان و تحصیل‌کرده‌ها و 3. توده مردم.
مسئولیت حوزه‌ها و مدارس دینی در قبال نوباوگان و دانش‌آموزان این است که نسبت به تعلیم قرآن و آموزش آداب و تعالیم اسلام به این قشر برنامه‌ریزی کنند. اجرای چنین برنامه‌هایی تنها در تعطیلات سالانه کافی نیست، بلکه باید در طول سال تحصیلی ادامه داشته باشد.
دانشجویان قشری هستند که آینده مملکت، پست‌ها و اداره امور جامعه به آن‌ها واگذار خواهد شد. ازاین‌رو برای راهنمایی این قشر باید گام‌های مؤثری برداشته شود. مسئولین حوزه‌ها و سایرین باید این قشر را درک کنند، بشناسند، با آن‌ها محبت کنند، شبهات و اشکالاتشان را برطرف کنند. جهت آشنایی آن‌ها بافرهنگ اصیل اسلام و قرآن برنامه‌ریزی کنند. جلسات منظمی تشکیل دهند تا این قشر دچار احساس بیگانگی و تنهایی نکند و از علما و مدارس نگریزد و نسبت به اسلام و قرآن، وفادار و صمیمی باشد. در این صورت قشر دانشجو استعدادهای درخشانش را برای پیشبرد اهداف اسلام صرف خواهد کرد و الگوی تقوی و دین‌داری قرار خواهد گرفت و آینده جامعه اسلامی را متحول خواهد ساخت.
برای آشنا ساختن توده‌ی مردم با قرآن و آموزه‌های ضروری مساجد را باید فعال نمود و جماعت دعوت و تبلیغ را نصرت و یاری کرد.

دیدگاه حضرت علامه مفتی محمدتقی عثمانی برای پیشرفت مدارس دینی

علامه محقق حضرت مولانا مفتی تقی عثمانی مدظله می‌نویسد: «جهت احیای مجدد معنویت در حوزه‌ها، لازم است کتاب‌های اخلاقی و تزکیه جزو برنامه‌های درسی قرار داده شوند و اساتید و طلاب هر هفته زندگی‌نامه و شرح‌حال بزرگان دین را به‌طور دسته‌جمعی مطالعه و مذاکره نمایند و جهت تزکیه و اصلاح اخلاق و رشد معنویت با مشایخ و مربیان روحی ارتباط برقرار نموده و از تجربه و راهنمایی آنان مستفید گردند.» ایشان اضافه می‌کنند: «با توجه به ضعف استعدادها و نیازهای جدید زمان حاضر، تجدیدنظر در برنامه‌های درسی لازم است.»
ایشان توجه علما و مسئولین مدارس دینی را به نکات ذیل مبذول داشته‌اند:
۱- با توجه به اهمیت زبان عربی و لزوم ارتباط با کشورهای عربی و جهان اسلام و تربیت نویسندگان، لازم است این زبان با شیوه‌های جدید تدریس گردد و کتاب‌های جدید برای آموزش زبان و ادبیات در برنامه درسی گنجانده شود.
۲- سیره پیامبر اکرم و تاریخ اسلام جزو دروس اصلی قرار داده شود.
۳- جهت پاسخگویی به ایرادات فرَق باطله و شبهات جدید، کتاب‌هایی تدوین و تدریس گردد.
۴- رشته‌های زبان خارجه، تحلیل و نقد فلسفه‌های غربی، علم اقتصاد، حقوق معاصر و جامعه‌شناسی که در تبیین جهان‌بینی مؤثر واقع می‌شوند، تدریس گردند.

لزوم تغییر و تحول در برنامه‌های آموزشی

با توجه به این‌که حوزه‌های علمیه مراکز تعلیم و تربیت و کارخانه‌های رجال سازی هستند که مربیان و مصلحان جامعه بشری را تربیت می‌کنند، لازم است در برنامه‌ریزی‌ها نیازهای جهان معاصر و نشیب و فرازهای تمدن کنونی را حتماً مدنظر قرار دهند و بری پاسخ‌گویی به مشکلات زمان حاضر و آینده، افراد شایسته‌ای به جامعه تحویل دهند. بسیاری از متفکران و صاحب‌نظران امور تربیتی، اذعان دارند که در برنامه‌های حوزه‌های علمیه باید چنین تحولاتی صورت بگیرد. متفکر شهیر علامه ندوی رحمه‌الله در این خصوص چنین می‌فرماید: علمای اسلام در هر زمان، حسب نیاز آن زمان، کتاب‌های جدیدی را در برنامه‌های درسی می‌گنجاندند و از پذیرفتن مطالب مفید باکی نداشتند، متأسفانه در صدسال اخیر این برنامه درسی باوجود تحولات جدید فکری، سیاسی و غیره نیاز به تحول دارد که تا به‌حال چندان تغییری نیافته است، درحالی‌که تحولات زمان در بعضی موارد مقتضی تغییر و تحول در آن است تا رجالی را پرورش دهد که جامعه را رهبری نمایند.

ویژگی‌های رهبر یک جامعه

دکتر ذیشان احمد، از اندیشمندان پاکستانی اهل کراچی در جمع فضلای جامعة الرشید این شهر ویژگی‌های رهبر یک جامعه و یا هر اداره‌ای را چنین بیان داشته است:
۱- برخورداری از کمالات؛
۲- خلوص؛
۳- صدق؛
۴- امانت‌داری؛
۵- استعداد قیادت با یک بینش خاص؛
۶- پرهیز از خودستایی و نفس‌پرستی؛
۷- انجام فعالیت بدون اینکه بنگرد نهایتاً چه کسی تمجید می‌شود؛
۸- استقامت در نیل به اهداف؛
۹- تواضع و پاک‌دامنی؛
۱۰- در صورت خسارت فداکاری و در صورت پیروزی تقدیر از نیروها؛
۱۱- سفر به جهان و ارائه راهنمایی با توجه به شرایط زمان؛
۱۲- و نهایتاً اینکه اهل دین بهتر از هرکس صلاحیت رهبری را دارند.

خاتمه

این امت جانشین پیامبرش است. خداوند متعال خطاب به او می‌فرماید: «کنتم خیر أمة أخرجت للناس تأمرون بالمعروف و تنهون عن المنکر و تؤمنون بالله؛ شما بهترین امتی هستید که برای افاده توده مردم مبعوث شده‌اید، امر به‌ معروف و نهی از منکر می‌کنید و به الله ایمان دارید.» بر علما لازم است نه‌تنها این واقعیت را به امت اسلامی تفهیم نمایند، بلکه تک‌تک افراد را برای انجام این مسئولیت فوق‌العاده سنگین ولی باعزت آماده سازند و تحت نظارت خود تمرین دهند. آنگاه است که اوضاع جهان دگرگون و امت اسلامی باهدفش آشنا خواهد شد.
و ما ذالک علی الله بعزیز و هو المستعان و علیه التکلان

نتیجه

حوزه‌های علمیه به‌عنوان بخش مهمی از متولیان امر دین، باید در شرایط امروزی حداقل از دو ویژگی مهم برخوردار باشند؛ نخست، توسعه پژوهش به‌عنوان مبنایی برای تولید علم و تنظیم برنامه درسی طلاب، بر اساس پژوهش محوری. دوم، افزایش دانش تخصصی، بالاتر از حدی که امروز طلاب در رشته‌های مختلف فارغ‌التحصیل می‌شوند.
از منظر دیگر امروزه آموزش دین باید در یک تعامل چندبعدی در حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌های اسلامی به بسترسازی بپردازد. دین‌باوری باید برای سلامت زندگی و سعادت بشر به‌عنوان یک ضرورت و نیاز در ذهن نوجوان و جوان از جذابیت و باور کافی و لازم برخوردار باشد و مراجعه به دین، فقط به‌حسب عرف اجتماعی و عادت خانوادگی یا حفظ ارزش و میراث فرهنگی نیاکان نباشد.
امروز باید دین مبین اسلام جایگاه خود را در بین ضد ارزش‌های فرهنگی و سکولاریسم که از جذابیت کاذب برخوردار هستند، بازیابد؛ ازاین‌رو یکی از وظایف حوزه‌های علمیه درباره نظام تعلیم و تربیت این است که در چنین عرصه‌هایی وارد شده و نظریه‌‌پردازی کند؛ نظریه‌های متقن و متناسب با نیاز روز را تدوین کند و به جامعه ارائه دهند.

منابع:
ندوی، سید ابوالحسن، خود را دریابید؛ مفتی قاسمی، محمدقاسم، ناشر، انتشارات شیخ‌الاسلام احمد جام چ اول ۱۳۸۷

علامه ندوی، سید ابوالحسن، کندوکاوی در اوضاع جهان و انحطاط مسلمین؛ مترجم، م عبدالحکیم عثمانی، ناشر احسان چ اول

مفتی قاسمی، محمدقاسم؛ گامی به‌سوی شکوفایی، ناشر انتشارات علامه ندوی چ اول ۱۳۹۴

علامه ندوی، ابوالحسن؛ دژهای اسلامی پرتو رسالت مدارس دینی و وظایف علمای ربانی؛ ترجمه محمد سلیم آزاد؛ انتشارات احمد جام ۱۳۸۰ ه ش

ندوی، ابوالحسن؛ رویاروی اندیشه اسلامی و غربی در جهان اسلام، ترجمه داوود نارویی، انتشارات احسان چ اول ۱۳۹۳

علامه ندوی، سید ابوالحسن؛ نقش طلاب و حوزه‌های علمیه در جامعه، مترجم یارمحمد امرا، انتشارات شیخ‌الاسلام احمد جام

 

لينک بخش اول:

http://yon.ir/tq8aq


نوشته شده توسط:سنت آنلاین - 1038 مطلب
پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
بازدید: ۲۰
برچسب ها: