روزه، مدرسه‌ی اصلاح جامعه

دسته: اخلاق و تربیت , فرهنگ و جامعه , ماه مبارک رمضان , مطالعات اسلامی , مقالات , مناسبت ها
بدون دیدگاه
سه شنبه - ۳۱ تیر ۱۳۹۳

54645645646 - روزه، مدرسه‌ی اصلاح جامعهروزه سلامت اجتماعی بزرگی را به دنبال دارد که در هیچ جامعه‌ای نظیر ندارد و این واقعیت در چند مورد نمود پیدا می‌کند:
۱-    در ماه رمضان شیاطین سرکش به بند کشیده می‌شوند و چنان که از نبی اکرم روایت شده است ملائک رحمان ندا می‌دهند که‌ای طالبان خیر به پیش و این طالبان شر کوتاه بیایید. در این ماه مساجد آکنده از افراد نمازگزار می‌شود، صدقات افزایش می‌یابد و صله رحم و دیدار‌ها دوچندان می‌شود. جان‌ها با روزه، شب زنده داری و ذکر و دعا آرامش می‌یابد و آرامش و امنیت و گذشت و تسامح بر جامعه مسلمان سایه می‌افکند. اگر کسی قصد جسارت و سوء ادبی داشته باشد همسایگان، دوستان و آشنایان با گفتن جمله «من روزه هستم» با او برخورد می‌کنند؛ چرا که یاد خدا آنان را از هر گونه درگیری و دشمنی باز می‌دارد و روزه شهوت خشم را فرو می‌نشاند و دیگر نمی‌تواند بنیان جامعه را بلرزاند و آن را به قهقرا ببرد.

۲-    در ماه مبارک رمضان هر مسلمانی برای اطعام روزه داران و نیازمندان و تقویت ارتباطات تلاش می‌کند و بر اساس راهنمایی رسول گرامی اسلام این اعمال در کنار مراسم نمازهای جماعت نردبان‌های رسیدن به بهشت را تشکیل می‌دهند. مؤمنان با دعوت خویشان و آشنایان و دوستان و همسایگان مسلمان و غیر مسلمان بر سر سفره غذا و صرف افطاری می‌کوشند روابط مستحکم انسانی و پیوندهای اجتماعی و وحدت ملی نیرومندی را در میان مردم جامعه ایجاد کنند. این است که آیات قرآن پیوسته به اطعام نیازمندان و یتیمان و اسیران به خاطر دوستی خدا می‌پردازد و این واقعیت اهمیت طعام دادن را صرف نظر از رنگ و دین و‌نژاد انسان‌ها مورد تأکید قرار داده است.
۳-    اطعام به نیازمندان علاوه بر اینکه به قصد هدیه صورت می‌گیرد‌گاه نیز به قصد صدقه، نیکی و تقویت صله رحم در حق فقرا و یتیمان انجام می‌گیرد؛ کفاره‌های گوناگون از این نوع هستند و افطار روزه داران از جمله اعمالی است که بخشش گناهان و آزادی از آتش را به ارمغان می‌آورد. از دیگر تحفه‌های رمضان سرپرستی نیازمندان است که باعث فروکش کردن شعله کینه و نفرت بین ثروتمندان و فقرا می‌شود. بنابراین هیچ ثرومندی فقیری را تحقیر نمی‌کند و فقرا نیز به ثروتمندان رشک نمی‌برند بلکه همگان بر این باورند که خداوند گروهی را به ثروت و گروهی را به فقر می‌آزماید تا ثروتمند بخشنده خود را به خدا و بهشت و مردم نزدیک و از آتش دور کند و فقیر نیز با وجود منتهای تلاش خود پاداشی بهتر از صبر و رضایت به سرنوشت خداوندی را دریافت کند. پس چه امنیتی و آرامشی می‌تواند بهتر و بزرگ‌تر از این دوستی محبت بین یکایک افراد امت در یک جامعه باشد.
۴-    رمضان در کنار آثار گرانقدر روزه بهترین فرصت برای پایان دادن به دشمنی و کدورت است؛ در این ماه می‌توان گروه‌های مسلمانان را که شیطان آنان را از هم جدا و بین برادران مسلمان و خویشان و دوستان و نزدیکان رخنه کرده است بار دیگر به هم نزدیک کرد و این می‌تواند بهترین زمان برای آرامش روح و اجر و پاداش بزرگ و ترویج خیر و نیکی و گذشت در بین مردم باشد. در اینجا نقش مصلحانی که به اهمیت کار خود واقفند و اجر عظیمی که می‌برند آشکار می‌شود. ابن ماجه از رسول گرامی اسلام می‌آورد: «ألا أدلکم على خیر من الصلاة والصدقة والصلة والصیام، قلنا بلى یا رسول الله قال: إصلاح ذات البین، فإن فساد ذات البین هی الحالقة، لا أقول تحلق الشعر، ولکن تحلق الدین» آیا می‌خواهید شما را به کاری رهنمون شوم که بهتر از نماز، صدقه، صله رحم و روزه باشد؟ گفتند آری‌ای رسول خدا. فرمود: اصلاح میان مردم چرا که اختلاف از بین برنده است و دین را از ریشه برمی کند. بنابراین چنین مصلحانی با این شعار بلند می‌شوند: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُواْ بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ وَاتَّقُواْ اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ» (حجرات: آیه ۱۰) تنها مؤمنان برادرانند پس در میان برادرانتان صلح و آشتی ایجاد کنید و از خدا بترسید باشد که مورد رحمت او قرار گیرید. چنین مصلحانی می‌کوشند افراد متخاصم و طرف‌های دعوای یک جامعه را گرد هم جمع کنند و آنان را ارشاد کنند تا اینکه خداوند سایه رحمت و بخشایش خود را بر سر تمام مسلمانان بگستراند مگر مسلمانی که بین او و برادرش کدورتی باشد. در صحیح بخاری آمده است که رسول خدا فرمود: «أُریت لیلة القدر فخرجت أخبرکم بها فتلاحا (تشاحن) مسلمان فرفعت، فالتمسو‌ها فی الو‌تر من العشر الأواخر من رمضان» شب قدر را به من نشان دادند آمدم تا به شما خبر دهم اما در‌‌ همان حال دو نفر از مسلمانان با یکدیگر درگیر بودند که این رحمت فراگیر خداوند یعنی شناخت شب قدر از میان امت برداشته شد پس آن را در دهه آخر رمضان جستجو کنید. در دوران نبوت به خاطر درگیری و نزاع دو نفر از مسلمانان این رحمت بی‌منتها یعنی شناخت شب قدر از جامعه رخت بربست اما با این حال دستیابی ثواب این شب بزرگ از دست نرفته است و این امر مسئولیت همگانی ما را در راستای ایجاد صلح و آرامش در جامعه آشکار می‌سازد.
۵-    چنین مصلحان که در بین طرف‌های درگیر صلح و آشتی ایجاد می‌کنند اگر برای آشتی میان دو خانواده یا دو گروه نیاز به پرداخت مبلغی داشته باشند شرعا می‌توانند از اموال زکات و صدقات استفاده کنند؛ زیرا‌‌ همان گونه که رسول اکرم فرموده است آنان نوعی مسئولیت مالی در اصلاح جامعه را به عهده دارند و باید از زندگی آبرومندانه‌ای برخوردار باشند. طبیعتا این زمانی است که از عهده زندگی آبرومندانه و حفاظت از پاداش کامل برنمی آیند.
۶-    آنچه اهمیت این ارتباطات و اصلاحات اجتماعی را که به خاطر دوستی و اشتیاق به نیکوکاری و بهره‌مندی از پاداش آن انجام می‌گیرد بیشتر مورد تأکید قرار می‌دهد این است که چنین ارتباطاتی تنها به زندگان محدود نمی‌شود بلکه اگر در جامعه اسلامی مسلمانی بمیرد مسلمانان با نگرانی نسبت به آخرتش او را بدرقه می‌کنند نه به این خاطر که از دست او راحت شوند. در صحیح بخاری و مسلم و نیز سنن ابی داود آمده است که رسول خدا فرمود: «من مات وعلیه صوم ثلاثون یوما فجمع له ثلاثون رجلا صاموا عنه یوما واحداً أجزأ عنه» هر کس بمیرد و روزه‌ای بر ذمه‌اش باشد ولی او باید روزه‌اش را بگیرد. ابن حجر عسقلانی می‌فرماید: هر کس در حالی بمیرد که سی روز روزه بر گردن او باشد باید سی نفر در یک روز به نیابت از او روزه‌اش را بگیرند. این گونه‌ای از والا‌ترین مرتبه رحمت و مهربانی در میان مسلمان خواه زندگان و مردگان آنان است تا اینکه امید همگان گرد آمدن در سایه خداوندی در روزی باشد که هیچ سایه‌ای جز سایه او وجود ندارد. فی ظلال على الأرائک متکئون} (یس از آیة ۵۶)، در زیر سایه‌ها بر تخت‌ها تکیه مى‌زنند. {إخوانا على سرر متقابلین} (حجر از آیة ۲۸). برادرانه بر تختهایى روبروى یکدیگر نشسته‌اند.

یکی از مظاهر والای اخلاق اسلامی این است که هر‌گاه مسلمانی روزه سنت داشته باشد یا اینکه مسلمان روزه داری بر کسی وارد شود اصل بر این است که روزه دار به احترام مه‌مان و آسایش او روزه‌اش را بشکند و در خوردن با او شرکت کند. ترمذی و ابن ماجه از رسول خدا روایت کرده‌اند که فرمود: «إذا نزل الرجل بالقوم فلا یصوم إلا بإذنهم» اگر کسی بر گروهی وارد شود نباید جز با اجازه آنان روزه بگیرد. رسول خدا وقتی مشاهده کرد که عبدالله بن عمرو بن عاص هر روز روزه می‌گیرد ضمن وصیت به او فرموده است: «إن لزَوْرِک علیک حقاً» مه‌مان بر تو حقی دارد. از راهنمایی رسول خدا فهمیدیم که چنین روزه‌ای حقوق زیادی را تباه می‌کند از جمله حق مه‌مان. این حقیقت امروزه در هیچ یک از جوامع مشاهده نمی‌شود این اخلاق برازنده اجتماعی منحصر به جامعه اسلامی ماست که باید به آن افتخار کنیم و آن را مدنظر قرار دهیم.
۷-    اصل بر این است که بسیاری از مردان و زنان مسلمان مشتاقند که در دهه آخر رمضان در مساجد اعتکاف کنند و این امر روحیه سرشار از ایمان را در طول ماه مبارک در رفت و آمد به خانه‌های خدا رواج می‌دهد. اما این اعتکاف نباید کارهای روزمره اجتماعی را مختل کند. در موطای مالک از بن شهاب نقل شده است که رسول خدا‌گاه به خاطر پرداختن به کارهای خانه اعتکاف را ترک می‌کرد.
ابن قدامه مقدسی می‌گوید: انسان معتکف می‌تواند برای نجات غریق یا خاموش کردن آتش یا ادای شهادت از مسجد خارج شود. امام احمد می‌گوید: معتکف می‌تواند در تشییع جنازه شرکت کند و به عیادت بیماران برود و ننشیند. این احکام به مسلمان یاد می‌دهد که باید در اجتماع حضور داشته باشد و نباید جامعه را‌‌ رها کند و تار و پود انسجام اجتماعی را از هم بگسلد. اینجاست که روزه می‌تواند سلامت اجتماعی بر پایه دوستی و همکاری در نیکی و تقوا نه در گناه و دشمنی را برای جامعه اسلامی به ارمغان آورد.

نویسنده: دکتر صلاح الدین سلطان

ترجمه: اصلاح وب


نوشته شده توسط:سنت آنلاین - 744 مطلب
پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
بازدید: ۲۲۱
برچسب ها: