اسلوب مباحثه با ديگران

دسته: اخلاق و تربیت , فرهنگ و جامعه
بدون دیدگاه
پنج شنبه - ۲ اردیبهشت ۱۳۹۵

8968967عصر حاضر، عصر گفتمان و مباحثه با ساير اديان، مذاهب و مکاتب فکري است؛ از اين رو نيازمند شيوه‌اي در نهايت انصاف و عدالت و ادب است.

خداوند بهترين شيوه‌ي گفت‌وگو و مجادله با ديگران را مطرح فرموده و سزاوار است دعوتگران اسلامي در آن بينديشند: ﴿قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ قُلِ اللهُ وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَىٰ هُدًى أَوْ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ ∗ قُلْ لَا تُسْأَلُونَ عَمَّا أَجْرَمْنَا وَلَا نُسْأَلُ عَمَّا تَعْمَلُونَ ∗ قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنَا رَبُّنَا ثُمَّ يَفْتَحُ بَيْنَنَا بِالْحَقِّ وَهُوَ الْفَتَّاحُ الْعَلِيمُ﴾ [سبأ: ۲۶]؛ بگو: از آسمان‌ها و زمين چه کسي به شما روزي مي‌دهد؟ بگو: الله. اينک ما يا شما در طريق هدايت هستيم يا در گمراهي آشکار. بگو: اگر ما مرتکب جرمي شديم، شما را بازخواست نمي‌کنند و ما از آن‌چه شما انجام مي‌دهيد بازخواست نمي‌شويم. بگو: پروردگارمان ما و شما را گرد مي‌آورد و سپس ميان ما و شما به درستي داوري مي‌کند و اوست داور دانا.

در مباحثه نگو که من بر هدايت و شما بر ضلالت هستيد

در اين آيات پيامبر اسلام صلي الله عليه وسلم از تعبير «ما و شما» استفاده کرده و تبيين نموده که يکي از ما بر هدايت يا گمراهي است و نفرمود من که پيامبر اسلام -صلي الله عليه وسلم- هستم، بر هدايتم و شما مشرکان و کافران بر ضلالت.

هرگز نگوئيد که ما بهشتي و شما جهنمي هستيد ، اين شيوه و رفتار باعث بر افروخته شدن خشونت بيشتر و دشمني افزونتر مي‌شود؛ گرچه آنان شما را به سان پيامبر ديوانه و جادوگر خوانند، باز هم پر خاش و بد رفتاري نکنيد.

دعوتگر بايد بسان پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلّم که راهنما و معلّم است، رهنمون کند، نه اين که طرف را خوار سازد و سرکوب نمايد.

هدف از اين شيوه

دعوتگران محترم تامل بفرماييد، پيغمبر خدا صلى الله عليه وآله وسلّم به مشرکان مي‌گويد: يکي از دو طرف ما قطعاً راهياب است و طرف ديگـر گمراه،تا بدين وسيله تدبّر و تفکّر را در کمال آرامش برانگيزد و در نتيجه عقل سالم، راهياب را از گمراه تشخيص مي‌دهد و مباحثه به ستيزه و نيرنگ بازي نمي‌انجامد. جدال بدين شيوه، بهتر و زودتر دل‌هاي متکبّران ستيزه‌جو را به حق مي‌کشاند.

امام فخر رازي رحمة الله عليه مي‌نويسد: «اين راهنمايي خداوند است براي پيامبرش که چگونه در مناظره سخن بگويد؛ زيرا اگر در گفت‌وگو يک طرف بگويد نظر من درست است و بر صواب نظر تو غلط و خطا، چنين گفت‌وگو موجب برافروختن تعصب و پرخاش و خشونت مي‌شود. در چنين حالتي توانايي انديشه و نظر آشکارا نمي‌شود و غرض از گفت‌وگو حاصل نمي‌گردد؛ اما اگر گفته شود که ما هر دو در جست‌وجوي حقيقتيم و تنها نظر يکي از ما ممکن است درست باشد، طرف گفت‌وگو به عصبيت و پرخاش نمي پردازد.»

اين شيوه،‌ همان شيوه‌ي «احسن» است که قرآن در جاي ديگر مجادله با ديگران را مبتني بر آن قرار داده است: ﴿ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ﴾ [نحل: ۲۵]؛ با سخنان استوار و بجا و اندرزهاي نيكو و زيبا به راه پروردگارت فراخوان، و با ايشان به شيوه هرچه نيكوتر گفتگو كن؛ بي‌گمان پروردگارت آگاه تر است به حال كساني كه از راه او منحرف مي‌شوند و او داناتر است به راه‌يافتگان.

بر اساس اين آيات، «دعوتگر در مجادله و مباحثه چيزي را بر طرف مقابل تحميل نسازد، و او را خوار ندارد تا طرف مقابل به او اطمينان پيدا کند و بداند که هدف او از مباحثه و مجادله غالب آمدن نيست. بلکه هدفش قانع کردن و به حق رساندن است؛ زيرا نفس انسان داراي بزرگ بيني و سرکشي است، و از راي و نظريه‌اي که از آن دفاع مي‌کند دست نمي‌کشد مگر با نرمي و مهرباني؛ زيرا نمي‌خواهد احساس کند که شکست خورده است.» (سيد قطب، في ظلال القران)

قرآن مجيد براي اين که جهش دعوتگر را کنترل کند، اشاره مي‌کند به اين که خدا از هر کسي آگاه‌تر و داناتر است؛لذا ضرورتي ندارد که در مباحثه و مجادله لجاجت شود.

در مباحثه بر حسب پندار طرف، جرم را به جاي او به خود نسبت بده

﴿قُلْ لَا تُسْأَلُونَ عَمَّا أَجْرَمْنَا وَلَا نُسْأَلُ عَمَّا تَعْمَلُونَ﴾؛ يعني شما مجبور نيستيد که سخن ما را بپذيريد و ما هم اختيار داريم که سخن شما را نپذيريم. هر کسي مسؤوليّت عمل خود را دارد. بر هر کسي لازم است که بينديشد، و ببيند که آيا عمل و مسؤوليّتي که دارد او را به نجات يا به هلاک مي‌رساند .

در اين آيه، پيامبر اسلام – صلي الله عليه وسلم – جرم را به خود منتسب داشته و عمل خود را با جرم وصف مي‌کند، اما درباره‌ي مشرکان از لفظ عمل استفاده مي‌کند تا پرخاش و خشونت مانع درک موضوع نشود. اين سخن به طور طبيعي بر ذهن و دل مخاطب اثر مي‌گذارد.

شايد اين نحوه‌ي تعبير مبتني بر اتّهام مشرکان باشد که مي‌گفتند پيغمبر صلّي الله عليه وآله وسلّم و کساني که با او هستند خطاکار و مجرم مي‌باشند!

اين شيوه، نشانه زيبايي و نيکويي ادب گفت‌وگوست و فضاي عاطفي و رواني مثبت ايجاد مي‌کند.

اين آيات به ما مي‌آموزد که ساماندهي فضاي مناسب و عاطفي گفت‌وگو از مهمات دعوت و مناظره است.
بيا کاين داوري‌ها را به پيش داور اندازيماي انساني که دين و مذهب متفاوت داري به جاي اينکه طرف را به درک واصل کني و القاب سليقه‌اي بدهي و رسالت خود را در اين بداني که در ارسال او به جهنم نقش مستقيم داشته باشي، داوري را به الله بسپار که يگانه داور اوست؛چنانکه در پايان آيه فرمود: بگو، پرورگارمان، ما و شما را گرد مي‌آورد سپس ميان ما به حق داوري مي‌کند، زيرا اوست حکم کننده دانا.

در اوّل کار، حقّ با باطل رو در رو قرار گيرد و امور با يکديگر مي‌آميزد و گلاويز مي‌شود، امّا همه اينها تا مدّتي مي‌ماند سپس خدا آنها را از يکديگر جدا مي‌نمايد و پرده از چهره حقّ کنار مي‌زند و حقّ را نمودار مي‌گرداند.

نويسنده: عبدالحکيم سيدزاده


نوشته شده توسط:سنت آنلاین - 598 مطلب
پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
بازدید: ۳۸۹
برچسب ها: